Nhà cho người lớn tuổi: mấy thứ đáng đổi trước khi cần tới
Phần lớn nhà ở Việt Nam được xây cho người đi lại bình thường: bậc thềm cao, cầu thang dốc, sàn nhà tắm trơn, công tắc đặt theo thói quen. Những thứ đó không phải vấn đề cho tới khi ai đó trong nhà đi lại kém hơn — và lúc ấy thì sửa gấp bao giờ cũng tốn hơn sửa trước.
Bài này liệt kê những thứ đáng đổi, xếp theo mức độ đáng làm trước.
Vì sao đây là việc đáng ưu tiên
Té ngã là nguyên nhân chấn thương rất phổ biến ở người lớn tuổi, và hậu quả thường nặng hơn nhiều so với cùng một cú ngã ở người trẻ. Một lần gãy xương hông ở tuổi cao có thể đổi hẳn khả năng đi lại và sinh hoạt về sau.
Điều đáng nói: phần lớn cú ngã xảy ra trong nhà, ở những chỗ rất quen thuộc, và phần lớn đều phòng được bằng những thay đổi không tốn kém.
Nếu trong nhà đã có người từng ngã, hoặc có người thấy chóng mặt, mắt kém đi, hay đang dùng thuốc ảnh hưởng tới thăng bằng, thì nên nói chuyện với người có chuyên môn y tế — nguyên nhân có thể xử được, và đó là phần quan trọng hơn cả phần sửa nhà.
Nhóm một: làm ngay, rẻ và hiệu quả nhất
Dọn lối đi. Không có đồ đạc, dây điện, thảm nhỏ, hay đồ chơi nằm trên đường từ giường tới nhà vệ sinh. Đây là tuyến quan trọng nhất trong cả căn nhà vì nó được đi lại vào ban đêm.
Đèn ngủ dọc tuyến đó. Loại cắm ổ điện tự sáng khi tối, hoặc loại có cảm biến. Rẻ, không phải đi dây, và giải quyết được phần lớn cú ngã ban đêm.
Bỏ hoặc cố định thảm nhỏ. Thảm không dính sàn là một trong những thứ gây vấp nhiều nhất. Nếu giữ thì dùng miếng chống trượt dán mặt dưới.
Thảm chống trượt trong nhà tắm, và lau khô sàn sau khi dùng.
Đưa đồ hay dùng xuống tầm với. Không phải với cao, không phải cúi sâu. Với tới đồ trên nóc tủ là tình huống ngã điển hình.
Dép trong nhà có đế bám. Dép lê trơn và dép rộng gây trượt; đi chân trần trên gạch ướt cũng vậy.
Nhóm hai: đáng chi, làm trong một đợt
Tay vịn ở nhà tắm. Đây là khoản đáng chi nhất trong cả danh sách. Lắp cạnh bồn cầu và trong khu tắm. Lưu ý: tay vịn phải bắt vào kết cấu chắc, không bắt vào gạch rỗng hay tấm nhẹ — nó phải chịu được cả trọng lượng người khi có chuyện. Đây là việc nên để thợ làm.
Và đừng nhầm thanh treo khăn với tay vịn: thanh treo khăn không chịu lực.
Ghế ngồi tắm và vòi sen cầm tay. Hai thứ này làm việc tắm an toàn hơn hẳn mà không cần sửa gì lớn.
Tay vịn cầu thang hai bên, chạy liên tục suốt chiều dài và kéo dài quá bậc cuối một chút.
Tăng sáng. Người lớn tuổi cần nhiều ánh sáng hơn đáng kể để nhìn rõ. Thêm đèn ở cầu thang, hành lang, bếp và chỗ đọc. Tránh đèn gây chói và tránh nguồn sáng chiếu thẳng vào mắt.
Công tắc hai đầu cho cầu thang và hành lang, để không phải đi trong tối tới đầu kia.
Đánh dấu mép bậc bằng dải màu tương phản — bậc cùng màu với sàn rất khó thấy khi mắt kém.
Nhóm ba: khi cải tạo lớn
Nếu đằng nào cũng sửa nhà, đây là lúc làm mấy thứ tốn công:
Chuyển chỗ ngủ xuống tầng trệt, gần nhà vệ sinh. Đây là thay đổi có giá trị nhất về lâu dài với nhà nhiều tầng.
Bỏ bậc thềm ở lối vào, hoặc làm dốc thoải thay bậc.
Mở rộng cửa nếu có khả năng cần dùng xe lăn hoặc khung tập đi sau này.
Sàn nhà tắm không bậc, thoát sàn tốt, gạch chống trượt.
Nâng chiều cao ổ cắm và hạ công tắc xuống tầm dễ với, để không phải cúi hoặc với.
Mọi thứ đụng tới tường chịu lực, cầu thang hay kết cấu đều phải hỏi người có chuyên môn xây dựng, và nhiều trường hợp còn phải xin phép — quy định thay đổi theo thời điểm và theo địa phương.
Mấy chỗ hay bị bỏ qua
- Bếp — đồ nặng để ngăn thấp, đồ hay dùng để ngang tầm. Tránh phải leo ghế.
- Chỗ ngồi — ghế quá thấp hoặc quá mềm khó đứng lên. Ghế có tay vịn và độ cao vừa là thứ dùng hằng ngày.
- Giường — quá cao thì khó lên, quá thấp thì khó đứng dậy.
- Cửa nhà tắm — nếu mở vào trong thì khi có người ngã sát cửa sẽ rất khó mở từ ngoài. Cân nhắc đổi chiều mở hoặc dùng cửa lùa.
- Điện thoại — để chỗ dễ với, và cân nhắc một chiếc để trong phòng tắm hoặc một thiết bị gọi khẩn.
Cách nói chuyện về việc này
Đây là phần khó hơn phần kỹ thuật. Nhiều người lớn tuổi phản đối vì mấy thay đổi đó nhắc họ rằng mình đang yếu đi.
Vài cách thường giúp: gắn với tiện lợi thay vì gắn với tuổi — "thêm đèn cho sáng" nghe khác "sợ mẹ ngã"; làm từng chút thay vì cải tạo một lượt; để họ chọn màu, kiểu, vị trí; và nói rằng cả nhà dùng — tay vịn nhà tắm thì ai cũng tiện, đèn hành lang thì trẻ con cũng cần.
Và nếu bị từ chối, đừng ép. Bắt đầu bằng nhóm một — dọn lối đi, thêm đèn, bỏ thảm trơn — vì những việc đó không cần ai đồng ý và cũng không nhắc tới tuổi tác.
Về phần phong thuỷ
Nếu người nhà coi trọng chuyện hướng và bố trí, cứ theo — phần lớn đều dung hoà được với danh sách trên. Chỉ giữ một thứ tự: an toàn đi lại trước, phần quan niệm sau.
Khi hai bên mâu thuẫn — chỗ được cho là hợp hướng lại phải đi qua ba bậc trong đêm — thì chọn chỗ an toàn. Không có quan niệm nào đáng đổi lấy một cú ngã.
Tóm lại
Bắt đầu bằng nhóm rẻ nhất: dọn lối từ giường tới nhà vệ sinh, thêm đèn ngủ dọc tuyến đó, bỏ hoặc cố định thảm nhỏ, thảm chống trượt trong nhà tắm, đưa đồ hay dùng xuống tầm với.
Khoản đáng chi nhất là tay vịn nhà tắm, và nó phải bắt vào kết cấu chắc — để thợ làm. Khi cải tạo lớn thì chuyển chỗ ngủ xuống tầng trệt. Và nói chuyện thì gắn với tiện lợi, đừng gắn với tuổi.