Tiền bỏ ra chỗ nào: xếp hạng các khoản chi cho nhà

Ngân sách sửa nhà luôn thiếu. Ai làm rồi cũng biết: danh sách việc dài gấp đôi số tiền có. Nên câu hỏi thật không phải "nên làm gì" — mà là "làm gì trước".

Bài này xếp các khoản chi cho nhà thành bốn nhóm theo mức đáng, kèm mấy khoản hay bị đánh giá sai ở cả hai chiều.

Tiêu chí xếp hạng

Bốn nhóm, xếp theo thứ tự nên chi:

1. An toàn — thứ có thể gây thương tích.
2. Cái hỏng sẽ lan ra — thứ càng để lâu càng đắt.
3. Cái dùng mỗi ngày — thứ đổi chất lượng sống hằng ngày.
4. Cái nhìn thấy — thứ đẹp lên.

Phần lớn người ta chi theo thứ tự ngược lại, vì nhóm bốn là nhóm duy nhất khách tới chơi nhìn ra được.

Nhóm 1 — An toàn: không thương lượng, và rẻ bất ngờ

Điều đáng nói nhất về nhóm này: nó rẻ hơn hầu hết mọi người nghĩ. Toàn bộ danh sách dưới thường tốn ít hơn một bộ sofa:

• Aptomat chống giật cho các nhánh có nước — bếp, nhà tắm, máy giặt. Đây là món đáng chi đầu tiên trong cả căn nhà.
• Chống trơn khu ướt — thảm cao su đế hút, và tay vịn nếu nhà có người lớn tuổi.
• Lan can và chấn song đủ cao, khe đủ hẹp, thanh dựng đứng — với nhà có trẻ nhỏ hoặc ban công.
• Báo khói và bình chữa cháy nhỏ để ở chỗ với tới được, không phải trong kho.
• Lối thoát thông — không chất đồ ở cầu thang, và nếu có lồng sắt thì phải có ô mở được từ trong, chìa treo tại chỗ.
• Khoá và đèn lối vào.

Nhóm này không làm nhà đẹp lên chút nào. Nó chỉ làm cho một chuyện xấu không xảy ra — và đó là loại giá trị người ta chỉ thấy khi đã quá muộn.

Nhóm 2 — Cái hỏng sẽ lan ra

Nguyên tắc của nhóm này: hỏng lan theo thời gian thì sửa sớm rẻ theo cấp số. Một vết thấm nhỏ xử trong tháng đầu tốn tiền công một buổi; để một năm thì phải cạo vữa, chống thấm lại, sơn lại cả mảng.

• Thấm — mái, sân thượng, nhà vệ sinh, chân tường. Đây là khoản số một của nhóm.
• Rò nước trong tường. Phát hiện bằng cách đóng hết vòi rồi nhìn đồng hồ nước. Rò âm ỉ vừa tốn tiền nước vừa làm tường mục dần.
• Thoát nước tắc — phễu sàn, máng xối, ống thoát ban công. Việc thông là việc rẻ; hậu quả của tắc thì không.
• Mối mọt — với nhà có kết cấu hoặc nội thất gỗ. Mối làm việc lặng lẽ và khi thấy được thì đã ăn sâu.
• Dây điện cũ giòn, ổ cắm lỏng, mối nối tạm. Vừa thuộc nhóm này vừa thuộc nhóm một.

Nhóm 3 — Cái dùng mỗi ngày

Đây là nhóm có tỉ lệ "đồng tiền đổi lấy dễ chịu" cao nhất, và cũng là nhóm hay bị hoãn nhất vì nó không cấp bách và không nhìn ra được.

• Đèn ở đúng chỗ làm việc — dưới tủ bếp chiếu xuống thớt, đèn bàn học, đèn đọc cạnh giường. Rẻ, lắp trong một buổi, và bạn dùng nó mỗi ngày.
• Thêm ổ cắm ở chỗ đang phải dùng dây nối.
• Chỗ chứa đồ — kệ, ngăn kéo, tủ giày. Nhà bừa phần lớn không phải vì người ở luộm thuộm mà vì đồ không có chỗ để.
• Sửa cửa kẹt, vòi rỉ, bản lề kêu. Mỗi thứ là một phiền nhỏ lặp lại vài chục lần mỗi tuần.
• Nệm và gối. Bạn nằm trên nó một phần ba đời mình — đây là món hiếm hoi mà chi thêm gần như luôn đáng.

Nhóm 4 — Cái nhìn thấy

Sơn lại, đổi nội thất, đồ trang trí, đá ốp. Không phải vô giá trị — nhà đẹp thì người ở vui, và đó là thật. Chỉ là nó nên đi sau ba nhóm trên.

Có một lý do rất thực tế nữa: làm nhóm bốn trước rồi sau đó phải sửa thấm là đục vào chính thứ vừa làm. Sơn xong mới chống thấm là sơn hai lần.

Bốn khoản rẻ mà đáng bất thường

• Đèn lớp việc — nói ở trên, nhưng đáng nhắc lại vì nó rẻ nhất trong nhóm ba.
• Thảm chống trơn và tay vịn — chi phí rất nhỏ so với một lần ngã.
• Gói hút ẩm cho tủ — giữ quần áo, giấy tờ, đồ điện khỏi mốc trong mùa nồm.
• Kê lại đồ. Miễn phí hoàn toàn, và trong nhiều nhà nó đổi cảm giác nhiều hơn một lần sơn lại.

Bốn khoản đắt mà hay phí

• Nội thất quá cỡ so với phòng. Bộ sofa đẹp mà chiếm hết lối đi là món bạn sẽ ghét sau sáu tháng.
• Thiết bị thông minh khi hạ tầng chưa ổn. Đèn điều khiển bằng điện thoại trong căn nhà dây điện cũ là đặt cái mới lên cái chưa chắc.
• Vật liệu đắt ở chỗ không ai nhìn — gạch cao cấp sau lưng tủ, gỗ tốt ở mặt trong cánh.
• Sửa lại thứ vừa sửa vì làm sai thứ tự. Đây là khoản phí lớn nhất và cũng dễ tránh nhất.

Luôn chừa dự phòng

Với bất kỳ việc sửa chữa nào, chừa sẵn khoảng một phần mười ngân sách cho phát sinh. Không phải vì thợ tính thiếu, mà vì đục tường ra thì hay lộ thêm việc — và lúc đó bạn không muốn phải chọn giữa dừng lại giữa chừng hay vay thêm.

Tự xếp hạng nhà mình trong hai mươi phút

1. Cầm giấy bút đi một vòng, ghi mọi thứ bạn thấy cần làm — đừng lọc, cứ ghi.
2. Đánh số 1 tới 4 cho từng dòng theo bốn nhóm ở trên.
3. Làm hết nhóm 1 trước, kể cả khi nó "chưa cần thiết" — nhóm đó rẻ, làm xong là xong.
4. Trong nhóm 2, ưu tiên cái đang lan (thấm, rò) hơn cái đứng yên.
5. Nhóm 3 thì chọn theo tần suất dùng: thứ bạn chạm vào mỗi ngày đứng trước.
6. Nhóm 4 làm bằng phần còn lại — và nếu chẳng còn gì thì cũng không sao, sang năm làm tiếp.

Cách xếp này không đẹp và không vui bằng việc đi chọn màu sơn. Nhưng sau vài năm, nhà làm theo thứ tự này tốn ít tiền hơn hẳn nhà làm theo cảm hứng — và ít sự cố hơn nhiều.