Giữ ấm nhà mùa lạnh: làm gì trước, chi vào đâu, và mấy việc không được làm

Nhà ở miền Bắc và vùng núi có vài tuần tới vài tháng lạnh mỗi năm — không đủ dài để người ta đầu tư như xứ lạnh, nhưng đủ để những hôm rét nhất trở nên khó chịu thật.

Phần lớn nhà ở đây được xây cho mùa nóng: thoáng, nhiều cửa, tường mỏng, nền gạch. Chính những thứ giúp mát mùa hè lại làm nhà lạnh nhanh mùa đông. Bài này nói về những việc làm được, xếp theo thứ tự đáng làm trước.

Lạnh trong nhà đến từ đâu

Ba đường, và biết đường nào là chính thì mới chi đúng chỗ.

Gió lùa. Khe cửa, khe cửa sổ, lỗ thông chưa bịt, ống điều hoà xuyên tường. Đây thường là nguồn khó chịu lớn nhất, vì gió thổi qua người làm ta thấy lạnh hơn nhiều so với nhiệt độ thật.

Bề mặt lạnh. Tường ngoài, kính cửa sổ, nền gạch. Chúng hút nhiệt từ người ngồi gần, nên ngồi cạnh cửa kính thấy lạnh dù phòng không lạnh hơn chỗ khác.

Ẩm. Đây là phần riêng của khí hậu miền Bắc và hay bị bỏ qua: cùng một nhiệt độ, không khí ẩm làm người ta thấy lạnh hơn và quần áo chăn màn lâu khô hơn. Nhiều hôm cái làm ta khổ không phải nhiệt độ mà là độ ẩm.

Đi một vòng nhà vào hôm rét, đưa tay dọc theo mép cửa và cửa sổ, là biết ngay nhà mình lạnh vì đường nào.

Bịt gió lùa: rẻ nhất và ăn ngay nhất

Đây là việc nên làm trước mọi thứ khác, vì chi phí thấp mà cảm nhận thay đổi rõ.

Dải chặn khe cửa bán sẵn ngoài hàng kim khí, dán vào mép cửa hoặc chặn dưới chân cửa. Nhà nào không muốn dán thì một cuộn vải cuốn chặt đặt dọc chân cửa cũng có tác dụng.

Cửa sổ khung nhôm cũ hay hở ở gioăng — thay gioăng rẻ hơn thay cửa rất nhiều. Chỗ ống điều hoà xuyên tường nếu chưa trét kín thì bịt lại, vì đó là một lỗ thông thẳng ra ngoài.

Rèm dày kéo kín vào buổi tối cũng là một lớp chắn, nhất là với cửa kính lớn. Ban ngày có nắng thì kéo ra cho nắng vào, tối thì kéo lại — nghe đơn giản nhưng đây là thứ có tác dụng thật và không tốn đồng nào.

Những phòng không dùng thì đóng cửa lại, để phần nhiệt tập trung vào chỗ mình thật sự ở.

Sưởi ấm người thay vì sưởi cả căn nhà

Đây là cách nghĩ hợp với nhà ở đây nhất, vì mùa lạnh ngắn và nhà thì không kín.

Sưởi cả căn nhà rộng và hở là cách tốn điện nhất mà hiệu quả kém nhất — nhiệt thoát ra ngoài gần hết. Thay vào đó, ấm ở nơi người ngồi và nơi người ngủ.

Chăn đủ dày, thảm ở chỗ chân chạm sàn, dép trong nhà, một cái áo khoác mặc trong nhà. Nghe tầm thường nhưng đây chính là phần lấy lại nhiều cảm giác ấm nhất trên mỗi đồng bỏ ra.

Với người lớn tuổi và trẻ nhỏ thì nên chú ý hơn, vì họ chịu lạnh kém hơn và ít khi kêu. Chỗ ngủ của họ là chỗ đáng ưu tiên trước nhất.

Nếu dùng thiết bị sưởi thì đặt ở phòng đang có người, chỉ bật khi ở trong đó, và tắt khi ra ngoài. Sưởi một phòng nhỏ đã đóng kín cửa hiệu quả hơn hẳn sưởi một không gian thông nhau.

An toàn khi dùng thiết bị sưởi — phần không được cắt gọn

Mùa lạnh năm nào cũng có tai nạn liên quan tới sưởi ấm, nên phần này nói thẳng.

Tuyệt đối không đốt than, củi hay bất cứ thứ gì trong phòng kín để sưởi. Đốt trong không gian thiếu thông thoáng sinh ra khí độc không màu không mùi, người ngủ trong đó không tỉnh dậy để mà chạy. Đây là loại tai nạn được cảnh báo hằng năm và vẫn xảy ra hằng năm.

Thiết bị sưởi điện phải cắm trực tiếp vào ổ, không qua ổ chia nhiều thiết bị. Chúng ăn công suất lớn, và ổ chia là chỗ hay cháy.

Để cách xa vật dễ bắt lửa — chăn màn, rèm, quần áo hong. Phơi quần áo lên máy sưởi để cho nhanh khô là việc rất hay làm và rất nguy hiểm.

Không để chạy qua đêm khi không có ai trông, nhất là trong phòng trẻ nhỏ.

Với bình nóng lạnh và thiết bị dùng khí, nếu lắp trong nhà tắm hoặc chỗ kín thì phải bảo đảm thông gió theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, và nên cho thợ kiểm trước mùa lạnh.

Ẩm mùa lạnh: xử khác với nồm

Mùa lạnh khô hanh và mùa nồm là hai chuyện khác nhau, nhưng trong nhà thì hay lẫn.

Những hôm rét mà trời ẩm, đóng kín cửa cả ngày làm hơi nước từ nấu nướng, tắm giặt và từ chính hơi thở tích lại trong nhà. Dấu hiệu là kính cửa sổ đọng nước vào buổi sáng và góc tường có vệt mốc.

Cách xử là mở thông gió ngắn mà mạnh: mở cửa vài phút cho không khí đổi rồi đóng lại, thay vì hé cửa cả ngày. Cách này đổi được không khí mà không làm nguội hết tường và đồ đạc.

Bật quạt hút khi nấu và khi tắm, đậy nồi khi đun, và tránh hong quần áo ướt trong phòng ngủ đóng kín — một mẻ quần áo bốc ra khá nhiều hơi nước.

Với nhà hay bị mốc góc tường, xử sớm bằng thông gió và bằng cách kê đồ cách tường một chút vẫn rẻ hơn là để tới lúc phải xử cả mảng.

Nếu định chi một khoản: thứ tự nên chi

Xếp theo mức đáng đồng tiền, từ trên xuống.

Trước hết, những thứ vài chục nghìn tới vài trăm nghìn: dải chặn khe cửa, gioăng cửa sổ, rèm dày, thảm chân giường, chăn ấm. Nhóm này gần như luôn đáng, và làm được trong một buổi.

Rồi tới thiết bị sưởi cho một phòng — chọn loại phù hợp với diện tích phòng thay vì chọn loại mạnh nhất, và ưu tiên loại có ngắt nhiệt tự động và chống lật.

Sau đó mới tới những thứ gắn liền nhà: thay cửa sổ kín hơn, làm lớp cách nhiệt cho tường hoặc mái. Nhóm này tốn đáng kể và chỉ đáng khi bạn ở lâu dài, hoặc khi làm chung với một đợt sửa nhà vốn đã định làm.

Điều nên tránh là mua thiết bị sưởi công suất lớn cho một căn nhà còn hở gió khắp nơi — tiền điện trả đều mà vẫn không ấm.

Mấy việc nên làm trước khi rét đậm

Làm vào một buổi cuối thu thì cả mùa nhẹ hẳn.

Kiểm và bịt các khe hở. Lấy chăn ấm ra phơi nắng cho khô rồi cất chỗ dễ lấy. Kiểm thiết bị sưởi năm ngoái còn chạy tốt không, dây có bị chuột cắn không.

Với nhà có người lớn tuổi, để sẵn chăn và đèn trong tầm tay ở chỗ họ ngủ, và nhớ rằng trở trời là lúc sức khoẻ dễ chuyển — nếu có bệnh nền thì đây là lúc nên có sẵn thuốc theo đơn và số của người cần gọi.

Và một việc nhỏ hay quên: kiểm xem nhà còn chỗ nào nước có thể đọng lại ngoài trời không, vì rét kèm mưa là lúc sân và bậc thềm trơn nhất.

Ba điều gọn lại

Một, bịt gió lùa trước đã — rẻ nhất, nhanh nhất, và đổi cảm nhận rõ nhất.

Hai, sưởi ấm người và sưởi phòng đang ở, đừng sưởi cả căn nhà hở gió.

Ba, không bao giờ đốt than củi trong phòng kín để sưởi, và thiết bị sưởi điện thì cắm thẳng vào ổ, để xa chăn màn, không chạy qua đêm không ai trông.