Quay lại một việc trong nhà đã bỏ dở: gỡ từ chỗ nó dừng

Cái tủ tháo ra một nửa rồi để đó. Bức tường cạo được hai mảng rồi thôi. Thùng đồ dỡ ra phân loại rồi bỏ dở vì có việc gấp — và ba tháng sau nó vẫn nằm nguyên ở đó.

Việc bỏ dở khác hẳn việc chưa bắt đầu: nó chiếm chỗ, gây bừa, và mỗi lần nhìn thấy lại nhắc mình một lần. Mà nó cũng khó quay lại hơn, vì bắt đầu một việc mới thì nhẹ nhàng, còn quay lại một việc dang dở thì kèm theo cảm giác mình đã bỏ nó.

Vì sao việc bị bỏ dở giữa chừng

Bốn lý do hay gặp, và mỗi lý do đòi một cách gỡ khác:

Gặp một thứ không lường trước. Cạo tường ra thì thấy ẩm bên dưới; tháo tủ ra thì thiếu một con ốc không mua được. Việc dừng vì phải giải quyết một việc khác trước.

Hết đà. Làm được hai tiếng, mệt, định mai làm tiếp — rồi mai có chuyện khác.

Nhận ra việc lớn hơn mình tưởng. Bắt đầu với hình dung một buổi, làm rồi mới biết phải ba ngày.

Không còn chắc mình muốn kết quả đó. Đây là lý do ít ai thừa nhận nhất, và nó là lý do thật của nhiều việc nằm im lâu nhất.

Bước đầu tiên không phải là làm tiếp

Đây là chỗ nhiều người vấp: cứ tự hứa "cuối tuần này làm nốt", rồi cuối tuần lại thôi, và mỗi lần như vậy việc ấy lại nặng thêm một chút.

Bước đầu tiên đúng là ngồi xuống nhìn lại nó năm phút và trả lời một câu: mình còn muốn kết quả này không?

Trả lời "không" cũng là một câu trả lời hợp lệ. Bỏ hẳn một việc dang dở — trả nguyên trạng, dọn đi, chấp nhận phần đã tốn — nhiều khi là quyết định tốt hơn cả làm nốt. Cái tệ nhất không phải làm dở, mà là để nó treo ở trạng thái lơ lửng nhiều năm.

Nếu còn muốn làm: tìm chỗ nó dừng

Việc dang dở bao giờ cũng dừng ở một điểm cụ thể, và thường điểm ấy là một vướng mắc nhỏ chứ không phải phần lớn công việc còn lại.

Viết ra đúng một dòng: nó dừng vì cái gì. Thiếu một món đồ? Không biết làm bước tiếp? Cần hai người mà chỉ có một? Cần dọn chỗ trước?

Rất nhiều lần, gỡ đúng cái vướng ấy — mua một món, gọi hỏi một câu, rủ một người — thì phần còn lại chạy trong một buổi. Việc nằm im ba tháng không có nghĩa là nó còn ba tháng công việc.

Chia lại phần còn lại

Nếu phần còn lại thật sự lớn, đừng nhắm làm hết trong một lần nữa — cách đó đã hỏng một lần rồi.

Chia thành những khúc kết thúc gọn được: mỗi khúc làm xong thì nhà ở trạng thái dùng được, không phải trạng thái đang dở. Đây là điểm mấu chốt — một việc dừng ở trạng thái dùng được thì không còn là việc bỏ dở, nó chỉ là việc chưa làm tiếp.

Ví dụ thay vì "sơn cả phòng" thì làm "sơn xong hẳn một mảng tường, dọn sạch"; thay vì "sắp lại cả kho" thì "sắp xong một kệ, đóng cửa lại".

Đặt hạn cho việc đã dừng lâu

Với việc đã nằm im quá lâu, một cách dứt điểm: đặt một hạn — sáu tuần chẳng hạn — và ghi ra giấy. Tới hạn mà chưa làm thì bỏ hẳn, trả hiện trạng về chỗ gọn nhất có thể.

Nghe hơi mạnh tay, nhưng nó gỡ được thứ nặng nhất: cảm giác mắc nợ chính mình. Và trong phần lớn trường hợp, chính cái hạn ấy làm người ta bắt tay vào làm trong tuần đầu tiên.

Mấy loại việc không nên để dở

Có nhóm mà dừng giữa chừng không chỉ là bừa mà còn là rủi ro, và nhóm này nên xử ngay hoặc gọi thợ:

• Việc đụng vào điện — dây hở, ổ tháo ra chưa lắp lại.
• Việc đụng vào nước — khớp nối tháo dở, chỗ đang thấm.
• Đồ tháo ra một nửa mà vẫn còn đứng: tủ, kệ, giường — chúng không còn vững như lúc nguyên vẹn.
• Chỗ chắn lối đi hoặc chắn cửa thoát.

Với ba nhóm đầu, nếu không làm tiếp ngay được thì ít nhất đưa về trạng thái an toàn: ngắt nguồn, khoá van, hạ đồ xuống nằm thay vì để đứng chông chênh.

Khi việc dở là của người khác trong nhà

Ca này khó hơn, vì nó không còn là chuyện sắp xếp mà là chuyện giữa người với người. Ai đó bắt đầu một việc, để đó, và phần bừa thì cả nhà chịu.

Nhắc nhiều lần thường phản tác dụng — người kia biết rõ nó đang dở, và mỗi lần bị nhắc lại thêm một lớp ngại, khiến việc quay lại càng khó hơn.

Hai câu dùng được hơn lời nhắc: "Cái này đang vướng ở chỗ nào, mình phụ được gì không?" — hỏi về vướng mắc chứ không hỏi về thời hạn. Và "Nếu giờ không làm nữa cũng được, mình dọn về gọn nhé?" — mở luôn đường lùi, vì nhiều khi thứ người ta cần chính là một lời cho phép bỏ.

Còn nếu nó chắn lối đi hoặc thuộc nhóm không an toàn thì đó không còn là chuyện thương lượng: đưa về trạng thái an toàn trước, rồi bàn sau.

Ghi lại để lần sau đỡ vấp

Khi đã xong hoặc đã quyết bỏ, ghi hai dòng: việc ấy thật ra tốn bao nhiêu thời gian, và nó dừng vì cái gì.

Sau vài lần, hai dòng ấy cho thấy một khuôn quen thuộc của riêng mình — thường là ước lượng thời gian thấp hơn thực tế, hoặc bắt đầu mà chưa chuẩn bị đủ đồ. Biết khuôn ấy thì lần sau chuẩn bị khác đi, và đó là cách thật sự để bớt việc dang dở.

Ba điều gọn lại

Một. Bước đầu không phải làm tiếp, mà là hỏi mình còn muốn kết quả đó không — và trả lời "không" cũng hợp lệ.

Hai. Việc nằm im ba tháng không có nghĩa còn ba tháng công việc. Nó thường dừng ở một vướng mắc nhỏ, gỡ đúng chỗ đó thì phần còn lại chạy trong một buổi.

Ba. Chia phần còn lại thành những khúc kết thúc ở trạng thái dùng được. Việc dừng ở trạng thái dùng được thì không còn là việc bỏ dở.