Chi phí vận hành căn nhà mỗi tháng: liệt kê ra rồi mới thấy
Hỏi một người rằng căn nhà của họ tốn bao nhiêu mỗi tháng, phần lớn sẽ trả lời bằng tiền thuê hoặc tiền trả góp. Đó là con số dễ nhớ nhất vì nó cố định và có người nhắc.
Nhưng đó chỉ là một phần. Phần còn lại rải rác thành nhiều khoản nhỏ, nhiều khoản chỉ xuất hiện vài lần trong năm, và chính vì rải rác nên chúng không bao giờ được cộng lại. Bài này nói về cách cộng chúng lại, và vì sao con số cuối cùng lại có ích.
Sáu nhóm, gom cho hết
Tiền ở. Thuê nhà, hoặc gốc và lãi trả hằng tháng. Khoản ai cũng nhớ.
Tiện ích dùng hằng tháng. Điện, nước, mạng, truyền hình, gas. Có hoá đơn nên dễ tra, chỉ là ít ai cộng lại thành một con số.
Phí cố định của nơi ở. Phí dịch vụ chung cư, phí gửi xe, phí vệ sinh, phí an ninh của khu. Những khoản này trả đều nhưng nằm ngoài nhóm tiện ích nên hay bị bỏ sót khi nhẩm.
Bảo trì định kỳ. Vệ sinh máy lạnh, hút bể phốt, thay lõi lọc nước, sơn lại, chống thấm, diệt mối. Mỗi thứ vài tháng tới vài năm một lần, nhưng chia đều ra thì đây là một khoản hằng tháng thật.
Hỏng hóc bất chợt. Máy bơm, máy lạnh, bình nóng lạnh, ống nước, khoá cửa. Không đoán được cái nào hỏng lúc nào, nhưng đoán được là mỗi năm sẽ có vài lần.
Thuế, phí và bảo hiểm liên quan tới nhà, tuỳ loại nhà và tuỳ nơi. Phần này nên hỏi cơ quan thuế hoặc cơ quan quản lý tại địa phương cho đúng trường hợp của mình, vì nó không giống nhau giữa các tình huống.
Khoản không có hoá đơn
Có một nhóm nữa không xuất hiện trong bất kỳ tờ giấy nào: thời gian của người trong nhà.
Chờ thợ tới sửa. Đi mua đồ thay. Gọi điện hỏi giá ba nơi. Dọn dẹp sau khi sửa. Những giờ này có giá thật, và ở nhiều căn nhà thì chúng lớn hơn khoản tiền đang bàn.
Không cần quy chúng ra tiền — chỉ cần đếm số buổi trong năm. Con số đó thường làm người ta ngạc nhiên, và nó giải thích vì sao có người thấy căn nhà mình mệt trong khi hoá đơn không có gì bất thường.
Làm trong một buổi tối
Không cần phần mềm, không cần bảng phức tạp. Cách gọn:
- Mở lại hoá đơn và tin nhắn ngân hàng của mười hai tháng gần nhất. Đây là nguồn thật, đáng tin hơn trí nhớ rất nhiều.
- Kẻ ba cột: khoản gì, bao nhiêu, bao lâu một lần.
- Đi từ nhóm dễ tới nhóm khó — tiện ích trước, phí cố định sau, bảo trì và hỏng hóc cuối.
- Quy tất cả về một con số trung bình tháng: khoản năm thì chia mười hai, khoản vài năm thì chia đều ra.
- Hỏi người trong nhà xem còn khoản nào mình không biết không — thường có, vì mỗi người trả một số việc khác nhau.
Mất khoảng một tiếng, và đó là một tiếng có giá trị nhất trong mọi việc liên quan tới tiền nhà.
Chia lại thành ba loại để dùng được
Con số tổng tự nó chưa làm được gì. Chia lại thành ba loại thì mới ra quyết định:
Cố định — trả đều mỗi tháng, gần như không đổi. Nhóm này chỉ giảm được bằng quyết định lớn: đổi gói dịch vụ, đổi nhà, trả bớt nợ.
Theo mùa — điện mùa nóng, nước mùa khô, chống thấm trước mùa mưa. Nhóm này dự đoán được, nên nó thuộc về chuyện chuẩn bị trước chứ không phải chuyện cắt giảm.
Bất chợt — hỏng hóc. Nhóm này không cắt được, chỉ có thể có sẵn tiền cho nó. Và đây chính là lý do một quỹ nhỏ dành riêng cho nhà lại đổi hẳn cảm giác sống.
Con số này dùng vào việc gì
Đặt mức quỹ dự phòng cho nhà. Biết trung bình mỗi năm mất bao nhiêu cho hỏng hóc thì biết cần để dành bao nhiêu, thay vì mỗi lần hỏng lại xoay.
So thuê và mua cho đúng. Người ta hay so tiền thuê với tiền trả góp, nhưng người sở hữu còn gánh bảo trì, hỏng hóc, thuế phí — những khoản mà người thuê thường không trả. So thiếu mấy nhóm đó là so sai.
Quyết có nên sửa không. Một thiết bị cũ ngốn tiền sửa đều đặn mỗi năm thì con số đó đặt cạnh giá thay mới sẽ cho câu trả lời rõ ràng — thay vì cảm giác “nó vẫn chạy mà”.
Nói chuyện trong nhà cho dễ. Tranh luận về chi tiêu thường bế tắc vì hai người nhớ hai con số khác nhau. Một bảng chung, dựng từ hoá đơn thật, bỏ hẳn phần tranh cãi về dữ kiện.
Hai chỗ hay tính sai
Quên khoản trả một lần rồi dùng nhiều năm. Mua máy lọc nước là một lần, nhưng lõi lọc là hằng năm. Khi liệt kê, đi theo thứ phải trả tiếp chứ đừng đi theo thứ đã mua.
Lấy một tháng làm đại diện. Tháng nào cũng có cái bất thường, nên một tháng đơn lẻ luôn cho con số sai — hoặc cao hơn hoặc thấp hơn thực tế. Mười hai tháng là mức tối thiểu để thấy đúng.
Cập nhật một lần mỗi năm
Làm xong một lần thì lần sau nhanh hơn nhiều. Gắn nó vào một mốc có sẵn — đầu năm, hoặc lúc đóng một khoản phí lớn hằng năm — và chỉ cần sửa những dòng đã đổi.
Giữ lại bảng của những năm trước. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy khoản nào đang phình lên — và một khoản phình đều qua ba năm thường là dấu hiệu của một thứ cần sửa gốc, chứ không phải một thứ cần tiết kiệm.
Ba điều gọn lại
Một, gom đủ sáu nhóm chứ đừng chỉ nhớ tiền thuê hay tiền trả góp — phí cố định và bảo trì định kỳ là hai nhóm hay bị bỏ sót nhất.
Hai, dựng bảng từ hoá đơn mười hai tháng thật, không dựng từ trí nhớ, và quy tất cả về một con số trung bình tháng.
Ba, nhóm bất chợt không cắt được mà chỉ có thể chuẩn bị sẵn tiền — đó là lý do một quỹ nhỏ dành riêng cho nhà đổi hẳn cảm giác sống trong căn nhà đó.