Lối thoát thứ hai cho nhà ống có lồng sắt: chuẩn bị trước khi phải dùng tới
Mục “An toàn trong nhà” đã có bài chuẩn bị cho mất điện, mất nước, phải rời nhà gấp. Bài này đi vào một tình huống nặng hơn, rất riêng của nhà phố Việt: nhà ống nhiều tầng, cửa trước khoá nhiều lớp, ban công và cửa sổ bọc lồng sắt kín (người ta hay gọi là chuồng cọp). Thiết kế đó chống trộm tốt. Nhưng khi có cháy ở tầng trệt, nơi thường để xe máy và có cầu thang duy nhất, người ở các tầng trên không còn đường nào để ra.
Bài này không khuyên tháo hết lồng sắt. Nó nói cách giữ được an ninh mà vẫn có một lối thoát thứ hai.
Vì sao nhà ống dễ thành bẫy
- Một cầu thang duy nhất nằm giữa nhà. Khói từ tầng trệt bốc lên theo cầu thang nhanh hơn người leo xuống, cầu thang thành ống khói.
- Tầng trệt chứa nguồn cháy: xe máy có xăng, xe điện đang sạc, bếp, ổ điện tổng. Cháy ở đây là chặn luôn lối ra cửa trước.
- Cửa trước khoá nhiều lớp, chìa khoá cất kỹ. Trong khói đen, không ai tìm được chìa.
- Lồng sắt hàn kín ở ban công, cửa sổ, sân thượng. Người lên được ban công vẫn không ra được ngoài, lực lượng cứu hộ từ ngoài cũng mất thời gian cắt.
Trong nhiều vụ cháy, khói mới là thứ nguy hiểm nhất. Khói đen, nóng, độc có thể làm người mất khả năng di chuyển trong vài phút.
🔴 Làm ô cửa thoát trong lồng sắt
Đây là việc quan trọng nhất, và không tốn nhiều:
- Mỗi tầng có người ngủ cần ít nhất một ô mở được trên lồng sắt ở ban công hoặc cửa sổ hướng ra đường, hẻm hoặc sang nhà bên.
- Ô đủ rộng cho một người lớn chui qua, có bản lề chắc, mở ra phía ngoài hoặc vào trong tuỳ chỗ đứng.
- Khoá ô bằng loại mở được từ bên trong không cần chìa (chốt trong, khoá bấm), hoặc nếu dùng ổ khoá thì chìa treo cố định ngay cạnh ô, ở chỗ người trong nhà với tới được nhưng tay người ngoài thò vào không tới.
- Không để đồ chắn trước ô: chậu cây, máy giặt, kệ phơi.
- Tập mở ô một lần trong ban ngày để chắc chắn khoá không rỉ, bản lề không kẹt.
Thợ làm lồng sắt có kinh nghiệm thường biết cách làm ô thoát. Nói rõ yêu cầu ngay khi đặt làm hoặc gọi thợ cắt sửa lồng sẵn có.
Lối lên sân thượng
Ở nhiều nhà ống, sân thượng là chỗ thoát thứ hai tự nhiên: lên sân thượng rồi sang nhà bên, hoặc chờ cứu hộ ở nơi thoáng khí. Điều kiện để nó dùng được:
- Cửa lên sân thượng không khoá bằng ổ cần chìa, hoặc chìa treo ngay cạnh cửa.
- Sân thượng không bị lồng sắt bọc kín toàn bộ; có ít nhất một chỗ mở được.
- Bàn với hàng xóm hai bên về việc có thể sang nhà nhau qua sân thượng khi khẩn cấp. Chuyện này nói trước lúc bình thường thì dễ, nói lúc có cháy thì đã muộn.
Tầng trệt: bớt nguồn cháy ở chỗ duy nhất có lối ra
- Nếu được, để xe máy ở phía trong, không chắn ngay chân cầu thang và cửa ra.
- Không sạc xe điện qua đêm ở tầng trệt sát lối thoát; nếu buộc phải sạc, dùng ổ điện riêng, bộ sạc đúng loại, xa vật dễ cháy.
- Không chứa xăng dự trữ, bình gas dư, giấy vụn, thùng carton chồng cao ở tầng trệt.
- Đặt bình chữa cháy nhỏ ở chỗ dễ lấy gần cửa, cả nhà biết cách dùng.
Báo khói: nghe thấy sớm vài phút
Thiết bị báo khói độc lập (chạy pin, kêu khi có khói) giá không cao, gắn lên trần bằng vít. Đặt ở trần chân cầu thang tầng trệt, hành lang ngoài phòng ngủ, và mỗi tầng. Báo khói kêu sớm vài phút là có thêm thời gian để mở ô thoát, đánh thức trẻ nhỏ và người già. Thử nút kiểm tra định kỳ và thay pin theo hướng dẫn của hãng. Không đặt sát bếp (sẽ kêu mỗi lần nấu, rồi người ta tháo ra).
Khi có cháy: mấy điều cả nhà nên thuộc
- Gọi số cứu hoả 114, nói rõ địa chỉ, có người mắc kẹt ở tầng nào.
- Không chạy ngược xuống cầu thang đầy khói. Khói đi lên nhanh hơn người đi xuống.
- Nếu phải đi qua khói, cúi thấp, che mũi miệng bằng khăn ướt nếu có.
- Vào phòng có ô thoát, đóng cửa phòng lại, chèn khăn ướt dưới khe cửa để chặn khói, mở ô thoát và gọi người bên ngoài.
- Không quay lại lấy tài sản.
Tập một lần, nói một lần
Ngồi lại với cả nhà, kể cả người giúp việc và người ở trọ nếu có, vẽ sơ đồ nhà, chỉ cho từng người lối thoát thứ hai của tầng mình ngủ, chỗ treo chìa khoá ô thoát, số 114. Trẻ đủ lớn nên được dạy rằng khi có báo khói thì không trốn dưới gầm giường hay trong tủ. Tập một lần ban ngày, đi thử lên sân thượng, mở ô thoát.
Nhà cho thuê, nhà trọ nhiều phòng
Nhà ống cho thuê từng phòng, mỗi phòng một người lạ, là trường hợp dễ bị bỏ qua nhất. Người thuê thường không biết lối thoát thứ hai ở đâu, chìa ô thoát treo chỗ nào, và chủ nhà thường khoá cổng tầng trệt ban đêm. Nếu là chủ nhà, nên dán sơ đồ lối thoát ở mỗi tầng, treo báo khói ở hành lang, nói rõ với từng người khi họ dọn vào. Nếu là người thuê, hỏi chủ nhà ngay hôm xem phòng: cháy thì ra bằng đường nào. Câu trả lời ấp úng là một thông tin đáng giá khi quyết định có thuê hay không.
Nói gọn lại
Lồng sắt và cửa khoá kỹ giữ nhà khỏi trộm, nhưng khi cháy, chúng có thể giữ người ở bên trong. Mỗi tầng có người ngủ cần một ô thoát mở được từ trong mà không mất công tìm chìa, kèm báo khói, tầng trệt bớt nguồn cháy và cả nhà biết đường ra. Đây là phần ít ai gọi là phong thuỷ, nhưng là việc đáng làm trước nhất trong một căn nhà ống.