Ổ cắm, ổ nối dài và cầu dao chống giật: kiểm cả nhà trong một buổi chiều
Mục “An toàn trong nhà” đã có bản kiểm nửa tiếng đi một vòng, bài về bếp gas, rò nước, mùi lạ. Bài này đi sâu vào riêng phần điện ở đầu cuối: ổ cắm, phích cắm, ổ nối dài, và chiếc cầu dao chống giật mà nhiều nhà có nhưng chưa bao giờ thử.
Đây không phải bài dạy sửa điện. Những việc ở đây đều làm được mà không phải mở tủ điện, không phải tháo mặt ổ cắm. Chỗ nào cần mở ra, bài sẽ nói rõ là chỗ đó gọi thợ.
Bước một: đi tìm dấu hiệu nóng
Điện gặp chỗ tiếp xúc kém thì sinh nhiệt. Nhiệt để lại dấu vết trước khi gây cháy. Đi một vòng, nhìn và sờ (bằng mu bàn tay, khi thiết bị đang chạy):
- Mặt ổ cắm ố vàng, cháy sém quanh lỗ cắm, nhựa biến dạng, có mùi khét nhựa.
- Phích cắm nóng ấm khi đang dùng thiết bị tải lớn (ấm siêu tốc, nồi cơm, bàn ủi, máy sưởi). Hơi ấm có thể bình thường với tải lớn; nóng tới mức không giữ tay được là có vấn đề.
- Phích cắm lỏng, cắm vào là tự tuột ra, phải chèn giấy hay bẻ chân phích cho chặt.
- Tiếng lách tách, mùi khét, đèn chớp khi cắm hoặc rút.
Thấy bất kỳ dấu hiệu nào: ngừng dùng ổ đó, dán băng giấy ghi “không dùng”, và gọi thợ thay. Ổ cắm hỏng bên trong không sửa được bằng cách bẻ chân phích.
Bước hai: ổ nối dài, thủ phạm quen thuộc
Ổ nối dài tiện, rẻ, và vì thế bị dùng sai nhiều nhất. Kiểm từng chiếc:
- Đọc dòng công suất in trên ổ. Cộng công suất các thiết bị đang cắm. Ấm siêu tốc, bàn ủi, máy sấy tóc, máy sưởi, bếp điện mỗi thứ có thể đã gần bằng sức chịu của cả ổ. Không cắm hai thiết bị sinh nhiệt vào cùng một ổ nối dài.
- Không nối ổ vào ổ thành chuỗi. Mỗi lần nối thêm là thêm một chỗ tiếp xúc, và tổng tải dồn hết về ổ đầu tiên.
- Dây cuộn phải kéo hết ra khi dùng tải lớn. Dây còn cuộn trên tang mà chạy tải nặng sẽ nóng lên nhiều vì nhiệt không thoát được.
- Dây không bị đè dưới thảm, dưới chân giường, chân tủ, không kẹp qua khe cửa. Dây bị đè lâu ngày dập vỏ bên trong mà nhìn ngoài không thấy.
- Ổ rẻ tiền không rõ nguồn, vỏ mỏng, chân cắm lỏng: bỏ. Ổ nối dài là món rẻ nhất trong chuỗi, không đáng để tiết kiệm.
🔴 Bước ba: bấm nút thử cầu dao chống giật
Đây là việc quan trọng nhất của bài, và tốn chưa tới một phút. Nhiều nhà có lắp cầu dao chống giật (người ta hay gọi là aptomat chống giật, chống dòng rò) ở tủ điện tổng hoặc ở từng tầng. Thiết bị này ngắt điện rất nhanh khi có dòng điện rò xuống đất, ví dụ khi có người chạm vào chỗ hở điện. Nó là thứ có thể cứu mạng người.
- Trên cầu dao chống giật có một nút thử, thường ghi chữ T hoặc TEST.
- Báo trước cho người trong nhà, tắt máy tính, rồi bấm nút. Cầu dao phải nhảy ngay lập tức, cắt điện phần nó phụ trách.
- Gạt lên lại để có điện.
- Nếu bấm mà cầu dao không nhảy, thiết bị đã hỏng hoặc lắp sai: gọi thợ ngay, đừng để đó.
Nhiều nhà sản xuất khuyên thử định kỳ, khoảng mỗi tháng một lần. Nếu nhà chưa có cầu dao chống giật, nhất là cho mạch nhà tắm, bếp, ngoài sân, đây là khoản chi đáng làm trước nhiều thứ khác; việc lắp đặt phải do thợ điện có nghề làm.
Bước bốn: những chỗ nước gặp điện
- Ổ cắm trong nhà tắm, cạnh chậu rửa, ngoài ban công có nắp che, đặt cao, xa vòi nước.
- Bình nóng lạnh có dây tiếp đất, đường điện riêng, cầu dao riêng gần đó.
- Máy giặt đặt chỗ không đọng nước dưới chân, phích cắm không nằm trên sàn ướt.
- Không dùng máy sấy tóc, điện thoại đang sạc khi đứng trong bồn tắm hoặc sàn ướt.
Bước năm: sạc qua đêm
Sạc điện thoại, pin dự phòng, xe đạp điện, xe máy điện là nguồn cháy đáng để ý hiện nay. Nguyên tắc chung: dùng bộ sạc đúng loại, không sạc trên chăn đệm, không sạc xe điện ở lối thoát duy nhất của nhà (chân cầu thang, ngay cửa ra), không sạc pin đã phồng. Pin phồng, nóng bất thường, có mùi lạ thì ngừng sạc, đưa ra chỗ thoáng, xa vật dễ cháy.
Khi nào phải gọi thợ, không tự làm
- Bất cứ việc gì phải tháo mặt ổ cắm, công tắc, mở tủ điện.
- Cầu dao nhảy liên tục mà không rõ vì sao.
- Tường có chỗ ấm bất thường, có tiếng rè trong tường.
- Bị điện giật nhẹ khi chạm vỏ máy giặt, tủ lạnh, vòi nước.
- Nhà cũ dây điện đi nổi đã giòn, vỏ nứt.
Điện là chỗ mà “tự làm cho tiết kiệm” có cái giá có thể là mạng người.
Ghi lại sau buổi kiểm
Ghi vào sổ nhà: ngày kiểm, ổ nào đã dán “không dùng”, ổ nối dài nào đã bỏ, cầu dao chống giật đã thử và kết quả. Hẹn ngày thử lại. Một tờ ghi chú dán trong cánh tủ điện, ghi cầu dao nào phụ trách khu nào, giúp cả nhà biết ngắt điện chỗ nào khi có sự cố.
Nói gọn lại
Vòng kiểm điện một buổi chiều gồm: tìm dấu nóng ở ổ và phích, gỡ ổ nối dài quá tải, bấm nút thử cầu dao chống giật, rồi xem lại những chỗ nước gặp điện và chỗ sạc qua đêm. Chỗ nào cần mở ra, gọi thợ. Nút thử cầu dao là việc một phút có thể quyết định chuyện sống chết, nên đừng để nó nằm im nhiều năm.