Mái tôn nóng: chống nóng từ ngoài vào trong, theo thứ tự hiệu quả và mức tiền
Mục “Độ ẩm và nhiệt” đã có bài về đêm nóng trong phòng ngủ, giữ ấm mùa lạnh, chênh nhiệt giữa các phòng. Bài này đi vào nguồn nóng lớn nhất của nhiều căn nhà Việt: mái tôn. Nhà phố có tum thang lợp tôn, nhà cấp bốn, phòng áp mái, gác xép, nhà xưởng cải tạo làm nhà ở: phòng dưới mái tôn vào buổi chiều nóng hầm, tới nửa đêm vẫn chưa nguội.
Nhiệt đi qua mái tôn thế nào
Hiểu đường đi của nhiệt thì mới biết chặn ở đâu:
- Nắng chiếu lên mặt tôn, tôn hấp thụ phần lớn và nóng lên rất nhanh. Tôn màu sẫm hấp thụ nhiều hơn tôn màu sáng.
- Tôn mỏng dẫn nhiệt xuyên qua gần như ngay lập tức, mặt dưới nóng gần bằng mặt trên.
- Mặt dưới tôn toả nhiệt xuống phòng dưới dạng bức xạ (cảm giác hầm hập như đứng gần bếp than) và làm nóng lớp không khí sát mái.
- Khí nóng tích dưới mái nếu không có lối thoát, tràn xuống phòng.
Từ đó ra nguyên tắc: chặn ở càng xa người càng tốt. Nhiệt bị phản lại ngay trên mặt mái thì không bao giờ vào nhà; nhiệt đã vào tới trần thì chỉ còn cách đẩy nó ra bằng quạt và điều hoà.
Lớp ngoài: phản nắng ngay trên mái
- Sơn phản nhiệt hoặc chọn tôn màu sáng: mặt mái sáng màu phản lại một phần đáng kể nắng. Hiệu quả giảm dần khi mái bám bụi, rêu, nên cần lau rửa định kỳ. Chọn sơn có thông số rõ ràng, thợ làm đúng quy trình làm sạch bề mặt; sơn bong sau một mùa mưa thì mất tác dụng.
- Lưới che, giàn cây leo trên mái: tạo bóng râm trên mặt tôn. Phải tính sức gió (lưới căng như cánh buồm trong bão) và việc lá rụng lấp máng xối.
- Mái hai lớp: lợp thêm một lớp mái cách lớp cũ một khoảng có gió lùa qua. Lớp trên hứng nắng, lớp dưới gần như được che. Đây là cách hiệu quả nhưng tốn tiền và cần tính kết cấu đỡ.
Lớp giữa: cách nhiệt trong bản thân tấm mái
- Tôn cách nhiệt (tôn xốp, tôn có lớp PU, lớp bông): tấm tôn có lớp vật liệu cách nhiệt dán dưới. Chặn được phần lớn nhiệt dẫn xuyên qua và giảm luôn tiếng mưa rơi. Nếu đằng nào cũng phải thay mái cũ, đây là lựa chọn đáng cân nhắc nhất.
- Tấm cách nhiệt có mặt bạc lót dưới tôn: mặt bạc quay về phía có khoảng không khí thì phản bức xạ tốt; dán sát không có khe hở thì hiệu quả giảm nhiều. Người làm phải hiểu chỗ này.
🔴 Khoảng thông gió dưới mái: chỗ hay bị bỏ qua nhất
Đây là phần quan trọng nhất, và là lý do nhiều nhà làm trần rồi mà vẫn nóng. Giữa mái tôn và trần (thạch cao, nhựa, gỗ) là một khoảng không khí. Nếu khoảng này kín bưng, nó thành một cái lò: khí nóng tích lại, nung trần từ phía trên, trần toả nhiệt xuống phòng.
- Cần lối vào ở dưới (khe thoáng ở diềm mái, ở đầu hồi phía thấp) và lối ra ở trên cao (khe ở đỉnh mái, chụp thông gió, quả cầu hút gió) để khí nóng tự bốc lên thoát ra.
- Lối thoát phải có lưới chắn chim, chuột, côn trùng, và có mái che mưa tạt.
- Nếu khoảng dưới mái có dây điện, đèn, máy bơm, giữ cho dây đi trong ống, không nằm sát mặt tôn nóng.
Có trần mà không có khe thông gió dưới mái thì nhiều khi chỉ dời cái lò lên cao hơn một chút.
Lớp trong: trần và trong phòng
- Trần có lớp bông cách nhiệt đặt trên mặt trần (trong khoảng mái) giúp chặn phần nhiệt còn lại.
- Quạt hút đặt cao ở đầu hồi phòng áp mái đẩy khí nóng ra, đặc biệt hiệu quả vào chiều tối khi ngoài trời đã mát hơn.
- Điều hoà: phòng dưới mái tôn không cách nhiệt, điều hoà phải chạy rất nặng và ít mát. Chặn nhiệt ở mái trước rồi mới tính chọn công suất điều hoà sẽ tiết kiệm cả tiền máy lẫn tiền điện.
Những cách tạm, và giá của chúng
- Tưới nước lên mái: làm mát nhanh, nhưng tốn nước, đọng cặn, làm rỉ tôn và vít nhanh hơn. Chỉ nên là cách tạm trong vài ngày nắng gay gắt.
- Dán giấy bạc, tấm xốp mỏng dưới tôn bằng keo: rẻ, nhưng keo bong dưới nhiệt, xốp rơi, có loại bắt lửa. Nên dùng vật liệu đúng loại, lắp có khung giữ.
- Treo vải, bạt dưới mái: che bức xạ một chút nhưng tích bụi và là vật dễ cháy ngay dưới chỗ nóng nhất.
Mưa trên mái tôn: tiếng ồn và dột
Chống nóng thường đi kèm hai chuyện khác của mái tôn. Tôn cách nhiệt và lớp bông dưới mái giảm tiếng mưa đáng kể. Khi làm lại mái, kiểm tra luôn vít bắn tôn (vít có ron cao su đã chai thì dột), độ dốc mái và máng xối. Leo mái là việc nguy hiểm: tôn trơn khi ướt, giẫm giữa hai xà gồ có thể sụp; nên để thợ có dây an toàn làm.
Hỏi gì trước khi thuê thợ chống nóng mái
Thị trường chống nóng mái có rất nhiều lời quảng cáo kiểu “giảm mười độ”, “mát như phòng lạnh”. Trước khi thuê, nên hỏi: vật liệu tên gì, dày bao nhiêu, có bảng thông số của hãng không; có làm khe thông gió dưới mái không, làm ở đâu; bảo hành bao lâu cho chuyện bong tróc và dột; thợ có dây an toàn khi lên mái không. Thợ trả lời rõ từng câu thì đáng tin hơn thợ chỉ nhắc con số “giảm mười độ”.
Nói gọn lại
Với mái tôn, chặn nhiệt càng xa người càng hiệu quả: phản nắng trên mặt mái, cách nhiệt trong tấm tôn, và nhất là cho khoảng dưới mái một lối thoát khí nóng ở trên cao. Trần kín không có khe thông gió và các cách tạm như tưới nước, dán giấy bạc chỉ đỡ được một phần. Chi tiền cho mái trước, rồi mới chi cho điều hoà.