Cửa sổ: kiểu mở quyết định bao nhiêu gió, và phần an toàn ít ai tính
Cửa sổ là chi tiết bị quyết nhanh nhất trong cả căn nhà: thợ hỏi "anh chị lấy trượt hay mở quay", trả lời một câu là xong. Nhưng nó làm cùng lúc ba việc — lấy sáng, lấy gió, và là lối thoát khi có sự cố — nên chọn sai kiểu là mất một trong ba mà phải mấy năm sau mới nhận ra.
Bài này nói phần đo được của từng kiểu mở, phần an toàn cho nhà có trẻ, và mấy chỗ kiểm định kỳ.
Kiểu mở quyết định bao nhiêu gió vào
Đây là con số ít ai để ý: diện tích mở thật khác diện tích ô cửa.
Cửa trượt — gọn, không chiếm chỗ, không đập vào người. Nhưng một cánh luôn nằm sau cánh kia, nên chỉ mở được khoảng một nửa ô. Chọn trượt cho phòng vốn đã bí là tự cắt đi một nửa lượng gió.
Cửa mở quay — mở được gần trọn ô, và cánh mở ra còn hứng gió xiên hắt vào phòng. Đổi lại: chiếm chỗ, đập cửa khi gió giật, và cần khoảng trống ở phía mở.
Cửa mở hất (bản lề trên, đẩy ra ngoài) — mở được cả khi trời mưa vì cánh che phía trên. Rất hợp nhà vệ sinh, bếp và phòng cần thoáng liên tục. Diện tích mở vừa phải.
Cửa lật, cửa chớp — chỉnh được lượng gió và che nắng tốt, kín tiếng kém hơn. Hợp chỗ cần thoáng thường trực mà vẫn riêng tư.
Quy tắc chọn nhanh: phòng bí thì đừng chọn trượt; chỗ cần thoáng cả khi mưa thì chọn mở hất; phòng đã đủ thoáng thì chọn theo tiện dụng.
Gió chỉ xuyên khi có hai lỗ
Một cửa sổ mở toang trong phòng kín thì gió gần như không di chuyển. Phải có đường vào và đường ra.
Hai cửa ở hai tường khác nhau cho gió xuyên tốt hơn hẳn hai cửa trên cùng một tường.
Chênh cao cũng tạo dòng — lỗ thoáng cao ở một đầu và cửa thấp ở đầu kia kéo khí đi ngay cả khi ngoài trời lặng gió.
Cửa phòng hé một khe nhiều khi là thứ biến một cửa sổ vô dụng thành có ích.
Thử bằng một mẩu giấy mỏng treo ở khung cửa: nó lay là có dòng khí, nó đứng im là chưa có.
An toàn cho nhà có trẻ — phần nghiêm túc nhất
Đồ kê cạnh cửa sổ là bậc thang. Giường, tủ thấp, thùng đồ, ghế — trẻ trèo lên được là cửa sổ tầng cao thành nguy hiểm. Việc rẻ nhất và hiệu quả nhất trong cả bài này là dời đồ ra xa cửa sổ.
Khe hở phải đủ hẹp để đầu trẻ không lọt — với chấn song và lan can thì đây là điểm quan trọng nhất, hơn cả độ chắc.
Chốt hạn chế độ mở cho phép cửa chỉ he hé — vẫn thoáng mà không mở rộng được. Đây là giải pháp nhiều nhà dùng và nó hợp lý.
Và đây là chỗ phải cân hai rủi ro ngược nhau: khung sắt hàn chết bịt kín cửa sổ thì chặn được trẻ và trộm, nhưng cũng chặn luôn lối thoát khi có cháy. Nhà nhiều tầng, nhà ống một lối ra thì điều này nghiêm trọng. Nếu lắp khung bảo vệ, hãy chọn loại có một ô mở được từ bên trong, chìa để ở chỗ cố định mà người lớn trong nhà đều biết — và nói cho cả nhà biết ô nào mở được.
Quy định về lối thoát nạn thì tuỳ loại công trình và tuỳ địa phương, nên hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy ở nơi mình ở trước khi hàn cố định bất cứ thứ gì.
Lưới muỗi và lưới an ninh là hai thứ khác nhau
Lưới chống côn trùng — mảnh, dễ rách, chỉ để ngăn muỗi và ruồi. Nó không giữ được một đứa trẻ tựa vào, và đây là hiểu nhầm nguy hiểm nhất liên quan tới cửa sổ.
Lưới hoặc khung an ninh — dày, bắt vào kết cấu, chịu lực.
Hai thứ này nhìn từ xa hơi giống nhau nên rất dễ yên tâm nhầm. Kiểm bằng cách ấn tay vào: lưới chống côn trùng võng ngay.
Lưới nào cũng cản bớt gió, khoảng vài phần trăm tới hơn chục phần trăm tuỳ loại — phòng vốn bí thì nên tính thêm phần hụt này.
Mưa tạt, ồn và bụi
Gờ hắt phía trên cửa giải quyết phần lớn chuyện mưa tạt, và rẻ hơn nhiều so với việc sau này phải chống thấm quanh khung.
Rãnh thoát nước ở khung dưới — cửa nhôm kính có mấy lỗ nhỏ ở đáy khung để nước thoát ra. Chúng hay bị bụi bịt kín, và khi bịt thì nước tràn ngược vào trong. Kiểm bằng cách đổ một ca nước vào rãnh xem có chảy ra ngoài không.
Ron cao su là thứ quyết định kín tiếng và kín nước, và cũng là thứ lão hoá trước nhất. Ron chai cứng, nứt, bong thì thay — rẻ và làm nhanh.
Mở he hé ban đêm ở phía khuất đường cho thoáng mà đỡ ồn và đỡ bụi hơn mở toang phía mặt đường.
Kiểm định kỳ, mỗi năm một lần
Ron — sờ xem còn mềm không.
Bản lề và chốt — siết lại, tra dầu; chốt lỏng là cửa bật khi gió giật.
Rãnh trượt — hút sạch bụi và cát; cát trong rãnh mài bánh xe rất nhanh.
Rãnh thoát nước — thông lại như nói ở trên.
Keo quanh khung — nứt hoặc bong là đường nước vào tường.
Và khung bảo vệ nếu có — ô mở khẩn cấp có còn mở được không, chìa còn đúng chỗ không. Đây là thứ phải kiểm thật chứ không phải nhìn qua.
Ba điều gọn lại
Cửa trượt chỉ mở được khoảng một nửa ô — phòng bí thì đừng chọn trượt, còn chỗ cần thoáng cả khi mưa thì chọn cửa mở hất.
Gió chỉ xuyên khi có hai lỗ, tốt nhất là ở hai tường khác nhau. Thử bằng một mẩu giấy mỏng treo ở khung cửa.
Việc an toàn rẻ nhất là dời đồ kê cạnh cửa sổ ra xa; lưới chống côn trùng không giữ được trẻ tựa vào; và khung bảo vệ phải có một ô mở được từ bên trong.