Thông gió chéo: vì sao mở một cửa sổ thì phòng vẫn không có gió
Phòng nóng và bí, mở toang cửa sổ, đứng đó một lúc mà gió gần như không vào. Rất nhiều người kết luận là nhà mình hướng xấu, không có gió.
Phần lớn trường hợp thì lý do đơn giản hơn nhiều: gió cần hai lỗ, một để vào và một để ra. Mở đúng một cửa thì không khí gần như đứng yên, dù ngoài trời đang lộng gió.
Vì sao một cửa sổ là không đủ
Không khí chỉ chuyển động khi có chênh lệch. Một lỗ duy nhất thì luồng vào và luồng ra tranh nhau cùng một chỗ, và kết quả là chỉ một vùng nhỏ ngay sát cửa được thay khí; phần sâu trong phòng gần như không đổi.
Mở thêm một lỗ thứ hai ở phía khác thì mọi thứ đổi hẳn: không khí có đường đi xuyên qua phòng. Đây chính là thứ hay được gọi là thông gió chéo.
Thử rất nhanh: mở cửa sổ, đứng giữa phòng — rồi mở thêm cửa phòng hoặc một cửa sổ khác. Khác biệt cảm nhận được ngay trong vài giây, và không tốn đồng nào.
Hai lỗ đặt thế nào cho ăn
Càng xa nhau càng tốt, và tốt nhất là ở hai phía đối nhau. Hai cửa nằm cùng một bức tường thì gần như không tạo được luồng xuyên.
Lệch nhau về độ cao thì càng mạnh. Lỗ vào thấp, lỗ ra cao — khí ấm đi lên và kéo theo luồng bên dưới. Đây là lý do nhà cũ hay có ô thoáng sát trần, và chúng thật sự có tác dụng.
Đường đi giữa hai lỗ nên thoáng. Một cái tủ cao đặt chắn giữa phòng cắt đứt luồng gió hiệu quả không kém một bức tường.
Khi phòng chỉ có một cửa sổ
Rất nhiều phòng trọ, phòng ngủ trong nhà ống rơi vào ca này. Vẫn còn cách.
Mượn lỗ thứ hai từ chỗ khác. Mở cửa phòng và mở một cửa sổ ở phòng bên hoặc ở hành lang — luồng gió đi xuyên qua hai phòng. Đây là cách rẻ nhất và hiệu quả nhất, chỉ cần thu xếp chuyện riêng tư.
Dùng quạt đúng chiều. Điểm ít người biết: đặt quạt quay ra phía cửa sổ để đẩy khí nóng ra thường hiệu quả hơn là quay vào phòng. Đẩy ra thì không khí mới tự bị hút vào qua khe cửa; thổi vào thì chỉ đảo quẩn khí nóng trong phòng.
Làm lỗ ra ở trên cao nếu được phép: ô thoáng trên cửa, quạt hút gắn cao. Nhà thuê thì hỏi chủ nhà trước, và phần khoan cắt thì để người có chuyên môn xây dựng hoặc thợ làm.
Mở lúc nào trong ngày
Mở suốt ngày không phải lúc nào cũng tốt. Nguyên tắc gọn: mở khi ngoài mát hơn trong, đóng khi ngoài nóng hơn trong.
Với phần lớn nhà ở xứ nóng, điều đó có nghĩa là mở rộng vào sáng sớm và chiều muộn tới đêm, còn giữa trưa thì đóng lại và che nắng — mở giữa trưa là mời hơi nóng vào.
Mùa nồm thì ngược hẳn: không khí ngoài trời ẩm hơn nên mở nhiều làm nhà đọng nước trên sàn và tường. Lúc đó đóng bớt và dùng cách hút ẩm sẽ hơn.
Nhà ống và chung cư: hai ca khó riêng
Nhà ống có mặt thoáng ở hai đầu, còn phần giữa thì kẹp giữa hai nhà bên. Phòng ở giữa là phòng khó nhất — và cũng là phòng người ta hay dùng làm phòng ngủ.
Cách quen thuộc ở loại nhà này là giếng trời, vì nó tạo ra lỗ ra ở trên cao cho cả khối nhà. Nhà nào đã có giếng trời thì việc đáng làm là kiểm xem nó có mở được không — nhiều giếng trời bị lợp kín hoàn toàn để chống mưa, và lúc đó nó chỉ còn lấy sáng chứ không còn thoát khí.
Chung cư thì phần lớn căn hộ chỉ thoáng một mặt, nên thông gió chéo trong căn gần như bất khả nếu không mở cửa chính. Mà mở cửa chính thì vướng riêng tư và an toàn.
Cách thường dùng: mở cửa sổ hoặc cửa ban công kết hợp bật quạt hút ở khu bếp và nhà tắm — chúng chính là lỗ ra sẵn có của căn hộ. Và phần thuộc hệ thống thông gió chung của toà nhà thì hỏi ban quản trị toà nhà, đừng tự đục hay tự đấu nối vào ống chung.
An toàn khi mở cửa cho thoáng
Hai thứ phải cân song song với chuyện gió.
Nhà có trẻ nhỏ: cửa sổ mở rộng ở tầng cao là rủi ro thật. Chặn mở hạn chế, lưới an toàn, và không kê ghế, giường hay thùng ngay dưới cửa sổ — trẻ con trèo lên là chuyện xảy ra trong vài giây.
Ra khỏi nhà: mở cửa cho thoáng rồi đi vắng là chuyện nên cân với an ninh và với mưa. Cách dung hoà quen dùng là để hé những ô nhỏ ở trên cao hoặc ô có chấn song, thay vì mở rộng các cửa với tay tới được.
Cả hai đều là loại việc làm một lần rồi yên: lắp chặn, lắp lưới, đổi thói quen kê đồ. Rẻ hơn rất nhiều so với hậu quả của một lần bất cẩn.
Mấy chỗ hay làm hỏng luồng gió mà không ai để ý
- Lưới chống muỗi bám bụi dày — cản gió nhiều hơn người ta tưởng. Tháo ra rửa mỗi vài tháng.
- Rèm dày che kín cả khung ngay cả khi cửa đang mở.
- Đồ chất sát bệ cửa sổ: chậu cây, thùng, giá phơi.
- Cửa lùa chỉ mở được một nửa — kiểu cửa này về bản chất chỉ cho mở tối đa một nửa diện tích.
- Cửa phòng đóng suốt ngày vì thói quen, trong khi nó chính là lỗ thứ hai đang có sẵn.
Phần không thay được bằng mở cửa
Nói rõ để khỏi kỳ vọng nhầm. Thông gió giúp thay khí và giảm hầm, nhưng không giảm được nhiệt khi ngoài trời nóng hơn trong nhà, và không xử được nguồn ẩm — nhà thấm chân tường, rò nước, hoặc chống thấm hỏng thì phải xử phần đó, mở cửa chỉ là đỡ tạm.
Và nếu trong nhà có mùi khí lạ, có thiết bị đốt gas, hoặc có người thấy đau đầu chóng mặt khi ở trong phòng kín — thì đó không còn là chuyện thông gió nữa. Mở hết cửa, ra ngoài, và gọi thợ kiểm. Phần sức khoẻ thì hỏi bác sĩ.
Ba điều gọn lại
Một. Gió cần hai lỗ. Một cửa sổ mở toang mà không có đường ra thì chỉ vùng sát cửa được thay khí.
Hai. Hai lỗ càng xa nhau càng tốt, lệch độ cao thì càng mạnh, và đường đi giữa chúng phải thoáng — một cái tủ chắn ngang cắt gió không kém bức tường.
Ba. Quạt đặt quay ra cửa sổ để đẩy khí nóng ra thường hiệu quả hơn quay vào phòng.