Mùi nấu ăn lan khắp nhà: không khí đi đường nào, và chặn ở đâu cho đúng
Các bài trước trong mục “Ánh sáng và thông gió” nói về đo gió, thông gió chéo, cửa sổ, và một bài riêng về quạt hút, máy hút mùi lắp sai chỗ. Bài này nhìn rộng hơn chiếc máy: mùi nấu ăn đi đường nào trong cả căn nhà, vì sao nó lên được tận phòng ngủ tầng trên, và chặn ở đâu thì hiệu quả.
Phong thuỷ hay nói khí trong nhà phải lưu thông nhưng không “tán loạn”. Mùi bếp lan khắp nhà là ví dụ cụ thể nhất của khí đi sai đường.
Không khí nóng đi lên, và mang mùi theo
Khi nấu, không khí quanh bếp nóng lên, nhẹ đi và bốc lên. Hơi dầu mỡ, mùi cá, mùi mắm đi theo luồng khí nóng đó. Trong nhà phố nhiều tầng, chỗ duy nhất đi xuyên các tầng là cầu thang. Cầu thang hoạt động như một ống khói: khí nóng từ tầng trệt bốc lên, lan vào các phòng tầng trên qua cửa phòng để mở, nhất là phòng trên cùng.
Đó là lý do bếp ở tầng trệt mà phòng ngủ tầng ba ám mùi hơn cả phòng khách ngay cạnh bếp.
Gió ngang đẩy mùi về đâu
Ngoài đường lên, mùi còn đi theo gió ngang. Nhà ống gió thường vào từ mặt tiền và ra phía sau, hoặc ngược lại tuỳ mùa. Nếu bếp ở phía sau và gió thổi từ trước ra sau, mùi bị đẩy ra ngoài, nhà sạch mùi. Nếu gió thổi từ sau vào trước, mùi bếp đi dọc cả nhà ra tới phòng khách. Ở chung cư, gió vào từ ban công, lô gia; bếp đặt sâu trong căn thì mùi đi ngược ra phòng khách và phòng ngủ.
Thử bằng một nén nhang (cầm tay, có người trông, xa rèm): đốt ở cạnh bếp, quan sát khói bay về đâu. Khói chỉ đường cho mùi.
Máy hút mùi: xả ra ngoài hay tuần hoàn
Có hai loại máy hút mùi phổ biến:
- Xả ra ngoài: hút khí qua ống dẫn ra khỏi nhà. Loại này đưa cả mùi, hơi nóng, hơi ẩm và khí thải bếp gas ra ngoài thật sự.
- Tuần hoàn (có lọc than hoạt tính): hút khí qua lưới lọc mỡ và than hoạt tính rồi thổi trở lại bếp. Giữ lại một phần mỡ và mùi, nhưng không đưa hơi nóng, hơi ẩm, khí thải ra ngoài. Than hoạt tính cũng phải thay định kỳ; than đã no thì máy chỉ còn là cái quạt.
Nếu có thể đi ống ra ngoài, loại xả ngoài hiệu quả hơn hẳn. Ống càng ngắn, càng ít khúc cua thì càng hút mạnh; ống dài, nhiều khúc gấp làm máy công suất lớn cũng yếu đi nhiều.
🔴 Bếp gas cần khí thải thoát ra ngoài
Phần này không phải chuyện mùi mà là chuyện an toàn. Ngọn lửa gas đốt cháy khí và tạo ra khí thải, trong đó có những chất không mùi. Đun nấu lâu trong một bếp kín, không mở cửa, không có máy hút xả ngoài, có thể làm không khí trong bếp xấu đi đáng kể. Mấy điều nên làm:
- Luôn mở cửa sổ hoặc bật máy hút mùi khi đun nấu bằng gas, nhất là nấu lâu (hầm xương, nấu bánh chưng).
- Không dùng bếp gas để sưởi ấm phòng.
- Ngọn lửa gas bình thường có màu xanh; lửa vàng, đỏ, nhiều muội là dấu hiệu cháy không hết, nên kiểm tra đầu đốt hoặc gọi thợ.
- Nhà dùng bình nước nóng chạy gas đặt trong nhà tắm kín là trường hợp rất nguy hiểm; loại thiết bị này phải lắp đúng hướng dẫn, có đường thoát khí ra ngoài.
Chặn mùi ở đâu: thứ tự hiệu quả
- Hút tại nguồn: bật máy hút mùi trước khi bắt đầu nấu và để chạy thêm vài phút sau khi tắt bếp. Nhiều người chỉ bật khi đã thấy khói; lúc đó mùi đã lan.
- Đóng cửa phòng tầng trên khi nấu món nặng mùi. Rẻ nhất, hiệu quả rõ nhất với nhà nhiều tầng.
- Mở cửa sổ bếp hoặc cửa sau để có lối cho khí ra, đồng thời không mở cửa sổ phòng tầng trên (mở trên sẽ kéo khí từ dưới lên mạnh hơn).
- Cửa hoặc vách kính trượt giữa bếp và cầu thang nếu bếp mở ngay chân cầu thang. Đóng lại khi chiên rán.
- Lắp quạt hút ở đỉnh cầu thang (ở nhà có giếng trời hoặc ô thoáng trên mái) để khí bốc lên có chỗ thoát thay vì tràn vào phòng.
Mỡ bám: phần ít ai lau
Mùi lâu ngày trong nhà không chỉ từ lần nấu hôm nay mà từ lớp mỡ bám tích lại: lưới lọc máy hút mùi, mặt tủ bếp trên cao, quạt trần gần bếp, rèm cửa bếp. Lưới lọc nhôm nên rửa định kỳ bằng nước nóng và chất tẩy dầu mỡ; lưới bị mỡ bít kín làm máy hút yếu đi và có nguy cơ bắt lửa khi chiên lửa lớn.
Những cách “khử mùi” không làm được việc
- Xịt thơm, đốt nến thơm, đốt nhang: che mùi, không đưa mùi ra ngoài, lại thêm khói và chất trong không khí.
- Đặt chén cà phê, chanh, vỏ cam: có mùi riêng của chúng, gần như không hút được mùi chiên rán trong một căn nhà.
- Than hoạt tính đặt rải rác: hấp thụ được một ít trong tủ kín, không đủ cho cả căn phòng có người nấu ăn hằng ngày.
Nhà có người nhạy cảm với khói và mùi
Người có bệnh hô hấp, người đang mang thai, trẻ sơ sinh thường khó chịu với khói chiên rán nhiều hơn người khác. Nếu nhà có những người này, nên sắp lịch nấu món nặng mùi vào lúc họ không ở gần bếp, ưu tiên hấp, luộc, nướng lò kín thay cho chiên ngập dầu ở lửa lớn, và giữ cửa phòng của họ đóng khi nấu. Đây là việc nhỏ nhưng ảnh hưởng rõ tới sinh hoạt hằng ngày của cả nhà.
Nói gọn lại
Mùi nấu ăn đi theo khí nóng lên cầu thang và theo gió ngang dọc nhà. Muốn nhà sạch mùi thì hút tại nguồn, xả ra ngoài, đóng cửa phòng tầng trên khi nấu, và cho khí một lối thoát đúng hướng. Riêng với bếp gas, thông gió không còn là chuyện mùi mà là chuyện an toàn, nên luôn mở cửa hoặc bật máy hút khi đun.